Kiedy członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
ponosi odpowiedzialność za działanie na szkodę spółki?

Zgodnie z art. 293 § 1 kodeksu spółek handlowych „Członek zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz likwidator odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki, chyba że nie ponosi winy”. Nadto przepisy kodeksu spółek handlowych statuują, iż członek zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz likwidator powinien przy wykonywaniu swoich obowiązków dołożyć staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności.

Z racji statusu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przypisuje się miarę podwyższonej staranności, co wynika jednoznacznie z art. 293 § 2 kodeksu spółek handlowych. Reguła ta oznacza zasadniczo m.in., że członek zarządu nie może uchylić się od odpowiedzialności względem spółki, powołując się na nieznajomość stanu finansów spółki, prowadzącą do powstania szkody po stronie spółki.

Przywołany powyżej artykuł 293 kodeksu spółek handlowych stanowi podstawę roszczeń odszkodowawczych spółki przeciwko członkowi zarządu, gdy szkoda (rozumiana jako uszczerbek majątkowy lub niemajątkowy w dobrach prawem chronionych) została spółce wyrządzona wskutek nienależytego wykonania obowiązków członka zarządu wynikających ze stosunku organizacyjnego (ze struktury spółki) tj. w przypadku działania lub zaniechania sprzecznego z prawem lub postanowieniami umowy spółki. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę jak rozkłada się ciężar dowodu w dowodzeniu odpowiedzialności członka zarządu za szkodę wyrządzoną spółce.

Spółka powinna udowodnić w procesie przeciwko członkowi zarządu, tak jak wierzyciel:

  • szkodę,
  • niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków
  • związek przyczynowy między szkodą a niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem obowiązków.

Na członku zarządu, tak jak na dłużniku, spoczywa ciężar dowodu braku winy, czyli dołożenia należytej staranności przy wykonywaniu swych obowiązków.

Dodać także w tym miejscu należy, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków przez członka zarządu musi się łączyć, z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa lub postanowień umowy spółki. W konsekwencji, niezastosowanie się członka zarządu do uchwał i decyzji poszczególnych organów spółki może uzasadniać odpowiedzialność na podstawie art. 293 kodeksu spółek handlowych tylko o tyle, o ile uchwały te i decyzje mają umocowanie w przepisach obowiązującego prawa lub w umowie spółki.

Jeżeli natomiast niewykonana przez członka organu uchwała lub decyzja została wydana bez upoważnienia do tego w przepisach obowiązującego prawa lub w postanowieniach umowy spółki, niezastosowanie się do niej nie może uzasadniać odpowiedzialności na podstawie art. 293 kodeksu spółek handlowych.

Co oznacza miernik podwyższonej staranności
w działalności członków zarządu?

Charakter zarządu w spółce kapitałowej jako organu kluczowego z punktu widzenia prowadzenia bieżącej działalności spółki, wymaga aby wobec osób pełniących funkcje członka zarządu stosować podwyższone wymagania oraz kryteria oceny ich działań. Ustawodawca w kodeksie spółek handlowych, w swym art. 293 § 2 (w odniesieniu do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) oraz w art. 483 § 2 (w odniesieniu do spółek akcyjnych) precyzuje, iż członek zarządu powinien przy wykonywaniu swoich obowiązków dołożyć staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności.

W doktrynie podkreśla się, że przyjęty miernik staranności członków zarządu obejmuje w szczególności:

  • wymóg posiadania przez członków zarządu wiedzy w zakresie procesów organizacyjnych,
  • finansowych,
  • umiejętności kierowania zasobami ludzkimi,
  • znajomości obowiązującego prawa i następstw z niego wynikających w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej.

Podjęcie się wykonywania obowiązków członka zarządu w sytuacji braku odpowiedniego wykształcenia i wiadomości lub doświadczenia potrzebnego do prowadzenia spraw i reprezentowania powinno być kwalifikowane jako naruszenie wymaganej staranności i sumienności.