Jak zachować kontrolę nad Spółką?

Podstawą zachowania kontroli nad spółką, której Wspólnicy pozostają w konflikcie jest pozyskanie kompleksowej wiedzy na temat spółki oraz jej sytuacji finansowej. Analiza ksiąg i dokumentów spółki jest działaniem absolutnie niezbędnym. Poznanie sytuacji finansowej spółki, stanu środków trwałych oraz gotówki, a także wysokości zobowiązań i należności, pomoże uchronić przed wyprowadzaniem majątku Spółki przez nieuczciwych Wspólników. Przede wszystkim umożliwi jednak zdobycie dowodów, że drugi Wspólnik działa na szkodę spółki (na przykład poprzez zawieranie ze spółką niekorzystnych dla niej umów).

Niezwykle istotne jest, by przy analizie ksiąg i dokumentów spółki korzystać z wiedzy i doświadczenia profesjonalistów, takich jak doradcy podatkowi, biegli rewidenci czy prawnicy wyspecjalizowani w obsłudze spółek, którzy na co dzień zajmują się tego typu badaniami.

Uprawnienia Wspólnika w zakresie kontroli nad spółką w zależności od formy prawnej:

  • w spółce jawnej oraz spółce partnerskiej Wspólnik ma prawo do osobistego zasięgania informacji o stanie majątku i interesów spółki oraz osobistego przeglądania ksiąg i dokumentów spółki,
  • w spółce komandytowej komandytariusz spółki komandytowej może przeglądać dokumenty tej spółki jedynie w celu sprawdzenia rzetelności sprawozdania finansowego (Spółka może odmówić udostępnienia Wspólnikowi dokumentów, jeżeli uzna, że nie mają one związku ze sporządzanym sprawozdaniem finansowym),
  • wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością co do zasady może w każdym czasie przeglądać księgi i dokumenty spółki, sporządzać bilans dla swego użytku lub żądać wyjaśnień od zarządu. Z tym jednak zastrzeżeniem, że Zarząd może odmówić Wspólnikowi wyjaśnień oraz udostępnienia do wglądu ksiąg i dokumentów spółki, jeżeli istnieje uzasadniona obawa, że wspólnik wykorzysta je w celach sprzecznych z interesem spółki i przez to wyrządzi spółce znaczną szkodę,
  • akcjonariusz spółki akcyjnej oraz akcjonariusz spółki komandytowo-akcyjnej może żądać udzielenia przez Zarząd informacji dotyczącej spółki jedynie podczas obrad Walnego Zgromadzenia, jeżeli jest to uzasadnione dla oceny sprawy objętej porządkiem obrad.

Jak nie dopuścić do zminimalizowania
swojej roli w spółce?

W sytuacji konfliktu szczególnie ważnym jest by znać swoje prawa i obowiązki.

Należy zadbać o to, by wnikliwie przeanalizować umowę spółki oraz inne dokumenty korporacyjne takie jak regulaminy, uchwały, wewnętrzne procedury. Powyższe działania pozwolą Wspólnikowi na pozyskanie informacji, dzięki którym zminimalizowanie jego roli w spółce będzie niemożliwe lub znacznie utrudnione. Warto bowiem wiedzieć jakie są niezbędne kwora oraz wymagane większości do podejmowania uchwał, jakie czynności Zarządu wymagają zgody Wspólników, czy też kto i w jakich okolicznościach może powoływać i odwoływać członków Zarządu.

Aby nie dawać swoim przeciwnikom dodatkowych argumentów w toczącym się sporze, należy także wnikliwie poznać swoje obowiązki wobec spółki oraz pozostałych Wspólników i skrupulatnie je wypełniać.

Jednocześnie warto znać uprawnienia Wspólnika z którym pozostajemy w konflikcie, w szczególności upewnić się, czy jest on władny nałożyć do nakładania nowych obowiązków na pozostałych Wspólników lub uszczuplania ich uprawnień.

Jak rozstać się ze Wspólnikiem?

Jeżeli konflikt pomiędzy Wspólnikami uniemożliwia wspólne prowadzenie biznesu, niejednokrotnie nieuniknione jest pożegnanie się z uciążliwym Wspólnikiem.

Przepisy kodeksu spółek handlowych przewidują co najmniej kilka sposobów na rozstanie się ze Wspólnikiem, z którym pozostajemy w konflikcie, w zależności od formy prawnej w której prowadzona jest spółka. Wybór odpowiedniego sposobu pożegnania się z uciążliwym Wspólnikiem powinien być poprzedzony nie tylko analizą ewentualnych skutków cywilnoprawnych, ale też skutków podatkowych, w szczególności w zakresie podatku dochodowego. Pomimo, iż sprzedaż udziałów (akcji, ogółu praw i obowiązków) czasem wydaje się najprostszym i najwłaściwszym, skutki takiej transakcji na gruncie prawa podatkowego mogą okazać się nie do zaakceptowania.

Co jeśli nie sprzedaż?

  • Rozwiązanie spółki. Wspólnik spółki jawnej, spółki partnerskiej lub spółki komandytowej może
    z ważnych przyczyn żądać rozwiązania tej spółki przez sąd.
  • Wyłączenia Wspólnika. Jeżeli ważny powód zachodzi jednak jedynie po stronie jednego ze Wspólników, sąd może na wniosek pozostałych Wspólników spółki jawnej, spółki partnerskiej lub spółki komandytowej orzec o wyłączeniu tego Wspólnika ze spółki. Podobnie, z ważnych przyczyn dotyczących danego wspólnika spółki z ograniczonej odpowiedzialnością sąd może orzec jego wyłączenie ze spółki na żądanie wszystkich pozostałych wspólników, jeżeli udziały wspólników żądających wyłączenia stanowią więcej niż połowę kapitału zakładowego.
  •  Wypowiedzenie umowy spółki. Jeżeli umowę spółki jawnej, spółki partnerskiej lub spółki komandytowej zawarto na czas nieoznaczony, każdy Wspólnik może wypowiedzieć umowę spółki na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego (wypowiedzenie umowy spółki komandytowo-akcyjnej przez komplementariusza i jego wystąpienie ze spółki jest dopuszczalne, jeżeli statut tak stanowi).
  • Przymusowy wykup akcjonariuszy mniejszościowych. Walne Zgromadzenie spółki akcyjnej lub spółki komandytowo-akcyjnej może powziąć uchwałę o przymusowym wykupie akcji akcjonariuszy reprezentujących nie więcej niż 5% kapitału zakładowego (akcjonariusze mniejszościowi) przez nie więcej niż pięciu akcjonariuszy, posiadających łącznie nie mniej niż 95% kapitału zakładowego, z których każdy posiada nie mniej niż 5% kapitału zakładowego.